De Stem van de Wadden
Hoe ontdekken we wat het Waddengebied zèlf nodig heeft? Natuuropstellingen als aanvullende invalshoek
Natuuropstellingen zijn systeemopstellingen waarin het ecosysteem als geheel centraal staat. Dieren, planten, natuurlijke elementen en menselijke activiteiten worden gezien als verbonden actoren binnen één levend systeem. Hun stem ten aanzien van een specifiek vraagstuk wordt tijdens een bijeenkomst vertolkt door professioneel opgeleide representanten. Een natuuropstelling brengt verborgen dynamieken en oplossingsrichtingen aan het licht die in traditionele onderzoeksmethoden vaak buiten beeld blijven, maar bijdragen als basis voor zowel onderzoek als besluiten over beheer.
foto: Natasja Vugts
‘We can’t solve problems by using the same kind of thinking we used when we created them.’ Albert Einstein
Waaraan kan deze innovatieve aanpak bijdragen?
- Inzicht in samenhang Natuuropstellingen maken zichtbaar hoe verschillende onderdelen van het Waddengebied elkaar beïnvloeden en samen de balans van het ecosysteem bepalen.
- Nieuwe perspectieven en samenhang Ze kunnen helpen verkennen welke keuzes of beheermaatregelen op de langere termijn het meest ondersteunend zijn voor een gezond en veerkrachtig ecosysteem.
- Aanvulling op onderzoek en beleid De uitkomsten kunnen dienen als inspiratie voor onderzoeksvragen, hypothesen of aandachtspunten binnen wetenschappelijke studies en MER-processen.
- Vooruitblik op juridische ontwikkelingen Mocht de Waddenzee in de toekomst (gedeeltelijk) rechtspersoonlijkheid krijgen, dan kunnen natuuropstellingen helpen om het perspectief van het ecosysteem zelf beter te verwoorden.
Voorbeeld uit de praktijk
Tijdens een natuuropstelling over de blauwe kiekendief (december 2024) kwam onder andere naar voren dat verstoring van oriëntatie mogelijk een rol speelt, onder meer door veranderingen in windpatronen als gevolg van klimaatverandering en door de aanwezigheid van elektromagnetische straling (zoals GPS, 4G en 5G). Ook mogelijke verstoring van vliegroutes werd genoemd.
Deze waarnemingen boden nieuwe invalshoeken voor de aanwezige vertegenwoordiger van Vogelbescherming en werden gezien als aanvullende informatie die uitnodigt tot verdere reflectie en onderzoek.
Waarin verschilt een natuuropstelling van de wetenschappelijke methode?
Een natuuropstelling kijkt naar de werkelijkheid als één samenhangend geheel. De informatie die daarbij zichtbaar wordt, komt voort uit het bredere systeem, ook wel aangeduid als Nature Intelligence.
Binnen de wetenschap wordt een vraagstuk vaak opgeknipt in afzonderlijke onderdelen die elk apart worden onderzocht. Dat levert veel waardevolle en toetsbare kennis op, maar kan er ook toe leiden dat de onderlinge samenhang of het grotere geheel minder aandacht krijgt.
Een natuuropstelling doet juist het omgekeerde: zij brengt de samenhang tussen alle onderdelen in beeld, én laat zien welke rol ieder onderdeel daarin speelt. De waarnemingen ontstaan via intuïtieve observatie en gaan voorbij het puur rationele denken. Daardoor kunnen ook aspecten zichtbaar worden die buiten bestaande aannames of modellen vallen.
Natuuropstellingen zijn daarmee geen vervanging van wetenschappelijk onderzoek, maar bieden een aanvullende, verkennende methode die kan helpen om bredere vragen te stellen en nieuwe invalshoeken te ontwikkelen. bij complexe vraagstukken, met aandacht voor het welzijn van het ecosysteem als geheel.
Voorbeelden van vragen voor een natuuropstelling?
- Wat is, vanuit het geheel van het ecosysteem, de impact van zeehonden op visbestanden?
- Draagt het plaatsen van dode perenbomen in de Waddenzee op de lange termijn bij aan de balans van het ecosysteem? En zo ja, waar en onder welke voorwaarden?
- Langs welke route veroorzaakt de aanleg van een hoogspanningskabel de minste verstoring, zowel op korte als op lange termijn?
Hoe werkt een natuuropstelling in de praktijk?
Vooraf wordt één duidelijke vraag geformuleerd. Tijdens de opstelling vertegenwoordigen 7 tot 10 professionele representanten specifieke elementen van het ecosysteem. In een fysieke ruimte nemen zij intuïtief posities in ten opzichte van elkaar. Door deze posities en interacties te observeren en te begeleiden, worden onderliggende verbanden, spanningen en mogelijke bewegingen richting herstel zichtbaar.
Het proces kan leiden tot nieuwe inzichten, verrassende perspectieven en aanknopingspunten voor verdere verkenning of onderzoek.
Heeft jouw Waddenorganisatie een vraag waarop het antwoord niet gemakkelijk te vinden is? Overweeg dan om het vanuit een groter perspectief te bekijken met een natuuropstelling en neem contact op. Wij bespreken graag de mogelijkheden.