Van wie zijn de Wadden? Van zichzelf. Van het hele ecosysteem

De vraag van de kop boven het opiniestuk in de Volkskrant van 14 augustus is terecht: van wie zijn de Wadden? Het antwoord zou wat ons betreft niet moeten zijn: van de eilandbewoners, de toeristen en de ondernemers, maar ook niet uitsluitend van de vogels. De Wadden zijn van zichzelf. En wij mensen maken er deel van uit.

De auteur heeft gelijk dat de natuur niet ondergeschikt mag worden gemaakt aan economische belangen of recreatie. Recreatie kan de natuur verstoren en het kan heel goed zijn dat bepaalde gebieden tijdelijk of structureel minder toegankelijk moeten worden. Maar daarmee is de vraag nog niet beantwoord of het afsluiten van deze gebieden ook de meest effectieve maatregel is voor het herstel van het Waddengebied.

Daar wringt wat ons betreft iets in de huidige discussie.

Want als we werkelijk de ecologische toestand van de Wadden willen verbeteren, zouden we niet alleen moeten vragen: wat doet recreatie met de natuur? We zouden moeten vragen: welke factoren hebben de grootste invloed op de gezondheid en veerkracht van het hele ecosysteem?

Dan komen ook baggerwerkzaamheden, zoutwinning, lozingen, de groei van datacenters in de Eemshaven en de daarmee samenhangende opwarming van de Waddenzee, en de aanleg van hoogspanningskabels door en langs het Waddengebied in beeld. Dat betekent niet dat al deze activiteiten per definitie schadelijker zijn dan recreatie. Wel dat we hun gezamenlijke en onderlinge effecten serieus moeten meewegen en ons in eerste instantie moeten richten op de factoren waar de grootste ecologische winst te behalen valt.

Misschien is de winst van het afsluiten van een bepaald foerageergebied voor recreatie groot. Misschien is die relatief klein in verhouding tot andere verstoringen. We weten het onvoldoende als we alle verstorende factoren vooral afzonderlijk bekijken.

“We cannot solve problems by using the same kind of thinking we used while we created them.” zei Albert Einstein

Ander perspectief
Misschien is dat precies wat we hier nodig hebben: niet opnieuw één probleemfactor isoleren, maar het perspectief veranderen en het hele ecosysteem in beeld brengen.

Dat is ook precies wat Stichting Waddenlicht graag in een natuuropstelling zou onderzoeken. Niet om wetenschappelijk onderzoek te vervangen, maar om een ander perspectief toe te voegen: wat laat het geheel zien wanneer we alle relevante factoren en hun onderlinge relaties tegelijk in beeld brengen?

Ook de mensen die op en van de Wadden leven verdienen daarin een plek. Niet omdat hun economische belangen zwaarder wegen dan die van de natuur, maar omdat zij onderdeel zijn van het systeem.
De discussie moet daarom niet gaan over vrije vogels óf vrije mensen. De vraag is: wat heeft het hele Waddengebied nodig om gezond en veerkrachtig te blijven – en aan welke knoppen kunnen we dan het beste draaien?

Dat lijkt ons een vruchtbaarder vertrekpunt dan tegenover elkaar komen te staan.

Bovenstaande tekst is geplaatst op de website van Volkskrant als opiniestuk